Bir müddət əvvəl Mədəniyyət Nazirliyi “Böyük Qayıdış” qısametrajlı film layihələri müsabiqəsinin canlı pitçinqini keçirdi. Bəzi nüansları nəzərə almasaq, pitçinqin keçirilmə prosesi obyektiv görünürdü, jürinin sədri Vaqif Mustafayev isə dəqiq və peşəkar suallar verirdi.
Lakin bütün bunlar ötən məqalələrimdə nazirliyin kino şöbəsinə ünvanladığım sualları unutdurmağa əsas vermir. Həmin yazılarda qeyd etdiyim suallardan biri bu idi ki, 2019-cu ildə dövlət büdcəsindən kino sahəsinə ayrılmış 5 milyon manat haradadır?
Bir neçə mənbədən aldığım məlumata görə sözügedən məbləğin təxminən 3 milyon manatı “Azərbaycanfilm” studiyası üçün yeni maddi-texniki bazaya xərclənib. İlk baxışda burada təəccüblü nəsə yoxdur. Lakin istehsalat prosesi ilə məşğul olan şəxslərin dediyinə görə, hazırda ölkədə film çəkilişləri üçün zəruri olan bütün kino avadanlıqları var. Müxtəlif prodakşnlar (Ultra, CNF, Cinealliance, Cinex və s.) kino avadanlıqlarını münasib qiymətlərlə kirayəyə verirlər. Üstəlik, mənbələrin dediyinə görə, “Azərbaycanfilm”in yenilənən avdanalığı tam komplekt şəklində deyil, yəni bəzi texnikalar hələ alınmayıb. Ona görə ola bilsin ki, dövlət büdcəsindən yenə texnikaya əlavə pul xərclənsin.
Yuxarıda qeyd olunan məbləğə kinoavadanlıq alınıbsa, kino şöbəsi detallı hesabat təqdim etməlidir ki, əmin olaq: haradasa pullar it-bata düşməyib, havaya sovrulmayıb?
Başqa bir tərəfdən, axı, “Azərbaycanafilm” ildə heç 5 tammetrajlı film istehsal etmir ki, onun 3 milyonluq texnikaya ehtiyacı olsun. Halbuki, maddi texniki bazaya xərclənən pula, hətta avadanalıqları icarəyə götürməklə xeyli film çəkilə bilərdi.
Dövlət büdcəsi hesabına kinomuza normal xidmət etməyən, çəkdiyi filmlərdən gəlir əldə etməyən, xərclədiyi pulları qaytarmayan “Azərbaycanfilm”ə nədən dövlət büdcəsindən qayğı göstərilməlidir? “Azərbaycanfilm” bu haqqı qazanmaqdan ötrü hansı əməli fəaliyyəti göstərib və göstərir? (Bu sual kinostudiyanın keçmiş direktoru Müşfiq Hətəmovun, kino şöbəsinin sabiq rəhbəri Cahangir Məmmədovun dönəminə də aiddir). Ona görə, “Azərbaycanfilm” dövlətin ən kiçik qayğısından, himayəsindən tamamilə kənarlaşdırılmalıdır. Kinostudiyanın onsuz da özünü dolandırması üçün kirayəyə yararlı pavilyonları, rekvizit və geyimləri, pirotexnika sexi, montaj studiyası, üstəlik, xeyli otağı var.
Həmçinin, effektsiz layihələr həyata keçirən, layihələrinin təqdimatını cürbəcür əcnəbi kino terminləri ilə bəzəyib, yaralı barmağa dərman olmayan “Debüt” studiyasına da maliyyə ayrılmamalıdır. Əvvəlcə isə, ötən məqaləmdə yazdığım kimi “Debüt”ə 300 min manat ayrılıbsa, pulun hara, necə xərcləndiyinə dair aydınlıq gətirilməlidir. Və “Debüt”ün direktoru Orxan Abbasov “Hummer”i öz şəxsi büdcəsindən alıbsa, açıqlama verməli və açıqlamasında həmin avtomobili öz hesabına aldığını sənədlə sübut etməlidir.
Kino adına hələ ki, əhəmiyyətli iş görməyən, ortada yeyib qıraqda gəzən bu studiyalar özəlləşdirilməli, nəhayət ki, film istehsalının çevikləşməsinin, ondan necə gəlir əldə etməyin yollarını aramalı, dövlət büdcəsinə yük olmamalıdırlar. Yadıma düşmüşkən, “Böyük qayıdış” layihəsində ən çox dövlət studiyaları qalib gəlib. Halbuki, R.Həsənov iddia edirdi ki, müsabiqənin məqsədlərindən biri özəl sektoru stimullaşdırmaqdır.
Daha bir məsələyə toxunmağı vacib sayıram. İnsayderin verdiyi məlumata əsasən, kino şöbəsi tərəfindən “Filming Azerbaijan” adlı qurum yaradılıb. İddialara görə, Rüfət Həsənov qurumun rəhbərliyinə kinonun heç bir sahəsi ilə bağlılığı olmayan İlkin Məhərrəmli adlı dostunu təyin edib. Və Moskvada bir şirkətdə çalışan Məhərrəmlinin hüquqla bağlı müəyyən problemləri olubmuş. Rüfət Həsənov uşaqlıq dostunun könlünü almaq, ona dəstək olmaq məqsədilə adəçəkilən quruma təyin edib və qurumun hələ ki, təqdimatı olmayıb. Qurumun yaradılma məqsədi ölkəyə xaricdən çəkiliş qruplarını cəlb etmək, buradakı lokasiyaların təqdimatı və s.-dir. Bir neçə həftə öncə isə, Cinex kinoşirkəti özünün facebook səhifəsində bu ideyanın əslində onlara məxsusluğunu, onun hazırlanması üçün xeyli vaxt sərf edildiyini, nazirliyə təqdim olunduğunu, amma ideyanın kino şöbəsinin rəhbərliyi tərəfindən mənimsənildiyini yazıb.
Mənbənin dediyinə görə, dövlət büdcəsindən quruma 500 min manat vəsait köçürülüb və R.Həsənov vəzifə səlahiyyətlərindən istifadə edərək uşaqlıq dostunun uşaqlıq arzusunu həyata keçirərək onu İçərişəhərdə ofislə təmin eləyib. Əgər belə bir fakt doğrudan da mövcuddursa, kino şöbəsinin rəhbərliyi aydınlıq gətirməlidir ki, dövlət büdcəsinin təyinatı nədir? Dostların uşaqlıq arzusunu yerinə yetirərək kimisini ofislə təmin edib, kimisinə “Hummer” almaqmı?
Sonda bir məsələyə də toxunum. Kino cameəsində gedən söhbətlərə əsasən, bu ilin axırınadək artıq Kino Agentliyi yaradılmalıdır. Bildirildiyinə görə agentliyin rəhbərliyinə əsasən iki adam iddialıdır və mübarizə onlar arasında gedir: Rüfət Həsənov və “Azərbaycanfilm” kinostudiyasının direktoru Fariz Əhmədov. Bəlkə başqa iddaçılar da var, amma bu haqda məlumatlı deyiləm. Adını çəkdiyim hər iki şəxs gənc və istedadlı rejissordur. Və niyə onlar film çəkmək əvəzinə, məmur olmağa can atır, həyatlarını kresloda oturaraq keçirmək istəyirlər?
Ötən məqaləmdə yazıdığım kimi, Kino Agentliyinin başına misal üçün, ya istehsalatı yaxşı bilən, praktik biri olan Orxan Mərdan, ya kinoidarəçiliyində uzunmüddətli təcrübəyə sahib, “Salnamə”nin hazırkı direktoru Nazim Hüseynov, ya da böyük bir operator nəsli yetişdirən, prinsipial, əhəmiyyətli nüfuza malik Rafiq Quliyev gəlməlidir. Mühüm bir qeyd: bu şəxlərin heç biri Qərbdə təhsil almayıb. Yəni Qərbdə təhsil almaq keyfiyyət, peşəkarlıq meyarı sayılmır. Təəssüf ki, Azərbaycanın kino nümunəsində Qərbdə təhsil almaq hələ ki, “Hummer”lə, şəhərin mərkəzində ofis tutqusu ilə assosiasyia olunur.
