Son zamanlar hövsələm daralıb. Bilmirəm nədəndir, əsəb, yoxsa yaş özünü göstərir? Hər nədirsə, bircə dəqiq bildiyim odur ki, artıq felin lazım formasında ifadə edilən fikir qədər məni əsəbləşdirən nəsə yoxdur. Filan şey belə olsaydı elə olardı, o belə baş versəydi belə gedərdi və s.
Təsəvvür edin, oxucu dostlardan biri inboksa yazıb: “30 il Xalq Cəbhəsinin və onun şinelindən çıxmışların əslində nə qədər mənasız düşkün, nə qədər ziyanxor olduqlarını göstərdi.”
Yeri gəlmiş, bu il doğrudan Xalq Cəbhəsinin yaranmasının 30 illiyidir. Təsəvvür eləmək belə çətindir, amma bu belədir. Təbrik edirik bir daha hamını, özümüzü də başda olmaqla, əlbəttə.
Oxucumuz davam edir: “Ümumiyyətlə Xalq Cəbhəsinin yaranma səbəbi, genezisi, şəraiti tarixçilər tərəfindən ciddi araşdırılmalıdır. Düzdür, aralarında təmiz sadəlövh adamlar var, inanırdılar ideallara, mübarizə aparırdılar, ancaq proses və təşkilat kimi millətin perspektivini ən azından 200-300 il geri atdılar.”
Nə deyək buna? Cavab verim ki, Elçibəyin bircə tezislə Azərbaycan tarixinə düşməsi barədə “Çağdaş Azərbaycan tarixinin iki qızıl deyimi“ başlıqlı məqalə yazmışam, ona baxsın? Hamı bilir ki, “Fransadan xalq gətirməyəcəm ki” ifadəsi nəzərdə tutulur, inanın ki, o dahi deyimi ilə rəhmətlik az qala hər gün 3D formatında, xəyal kimi gəlib gözümə görünür.
Onun tam “ideoloji” əksi, Əlizadə qardaşlarının böyüyü Zərdüşt müəllim də bir dəfə demişdi ki, “biz hər nə idiksə elə o da olduq, aşağı-yuxarı hərlənib-fırlanıb gəlib elə belə bir şey yaradacaqdıq.”
İfadənin tam dəqiqliyinə zəmanət vermirəm, lakin mənası bu idi və fikrimcə adam dediyində 100% haqlıdır. Yəni elə onun özünün də ömrü boyu nifrət bəslədiyi şəxsiyyət (Elçibəy) kimi deyir ki, nəyiksə oyuq, Fransadan da bura kimsə gəlib-eləməyəcəkdi, bacardığımız nəydisə, onu da qurduq.
Çox suallar çıxır ortalığa, tarixin gedişi hər zaman ədalətli olurmu, ümumiyyətlə ortaya belə suallar qoyula bilərmi? 30 il bundan öncə biz, qəflətən xəlvət yerdə yaxalanmış sovetin fağır bəndəsinin, zamanın çağırışlarına əsla hazır olmamağı tarixin günahıdır, yox bizim özümüzün? Bəlkə rəhbərlərimiz bizə layiq deyildi? Kamran Bağırov, Əbdürrəhman Vəzirov, Ayaz Mütəllibov, Yaqub Məmmədov, İsa Qəmbər (son ikisi qısa müddətə ölkə başçısının funksiyasını yerinə yetirirdi, amma yenə də), Əbülfəz Elçibəy, və nəhayət Heydər Əliyev? Bir qəbristanlıq bu camaatın az qala hamısının ayaması vardı, burada yazmayacağam, amma xalq hamısına, şəkililər demiş, nəsə bir “şəvədə” qoşmuşdu və hamımızın bildiyi kimi xalqın gözü tərəzidir axı, yox? Heç birindən razı deyilik, heç biri bizi qane etmirdi və etmədi, heç biri demək bizə layiq deyilmiş.
Yaxşı, bu necə belə olur ki? Bunlar müxtəlif səbəblərdən yuxarı qalxmağa nail olub ən ağrılı zamanda ölkəyə rəhbərlik etmiş şəxslərdir, demək hamısı da lap təsadüfi insanlardır? Sonuncu haqda olsun ki, açıq-aşkar bütün cəmiyyət danışmır, amma ondan narazı çox böyük bir qisim var axı, onun fəaliyyətini tamamilə zərərli hesab edən insan kütləsi də kifayət qədərdir.
Qısası hamıdan narazıyıq, bütün rəhbərlik etmiş şəxslərə dərin iradlarımız var, məğlubiyyətlərimizin səbəbkarları kimi ağır ittihamlarla da üzləşir az qala hamısı.
Bu fenomenal bir vəziyyət deyilmi? Necə düşünürsünüz?
Ali hakimiyyət piramidasının lap üstünə çıxmış siyasət adamlarından heç biri bizi qane etmir, hesab edirik ki, daha yaxşısına layiqik, amma bu doğrudanmı belədir? Cəmiyyət olaraq daha yaxşı, daha uğurlu, daha sivil idarəetməyə layiq olduğumuzu nə kimi və necə sübut etmişik?
Ağır fikirlərdən kənar bir haşiyə çıxım. Başqa misallara müraciət edək.
Bu günlərdə bizim Universitetə Münhennin Ludwig Maximilian Universitetindən ukraynalı bir həmkar xanım təşrif buyurmuşdu, öncələr o da muqisişünas olub, hazırda fenomenologiya ilə məşğul olur. Universitetlər arasında mövcud ola biləcək yaradıcı mübadilədən mükaliməmiz oldu, elmi cəhətdən maraqlı və aktual məsələləri müzakirə etdik, Mamardaşvili və Roman Ingarden’i çox təriflədi, Berlioz və Richard Strauss’dan bəhs etdik, ənənəvi kofe masasında isə söhbət həmişə olduğu kimi akademik məcradan siyasət mövzusuna gəldi. Təbii ki, Ukrayna və onun ətrafında baş verənləri müzakirə edirdik, dünyanın gözüdürlər axı, onlardan aktual və vacib daha nəsə varmı kosmosda?
Xanım əlbəttə ki, Kremli, Putini və ümumiyyətlə rusları lənətlədi, sonra keçdi almanlara və Avropaya, dedi ki, hamısı ikiüzlüdür, gərək müharibəylə gedəydilər şərin üstünə, belə olmaz, liberal dəyərlər qaza dəyişilir, sonda da gəldi prezidentləri Z. müəllimin üstünə – qardaşın adını da çəkməyə ikrah hissi duyurlar, yekə bir “liberal” qisim, eləcənə Z(e) deyirlər, özləri bilən məsləhətdi, mal onların, məzə özlərinin, lap istəyirlər Xı (-Xı əsri) desinlər, nəmə lazım?
Əlbəttə ki, bu tortun vişnəsi də o fikir oldu ki, filan şey elə olsaydı, fəsməkan şey də belə olsaydı, Ukrayna da belə olardı. Qısası, yenə də rəhmətlik Elçibəyin təbirincə desək, bunlar fransız imiş, prosdu lazım forması olmadığı üçün hər şey belə ekskrementə dönüb. Yəni almancanı bilənləriniz Konjunktiv II nədir, gözəl bilir, bilməyənlər də felin lazım forması ilə kifayətlənsinlər. Loru dildə isə nənəmin filan şeyi olsaydı baba deyərdik söhbətidi.
Öncədən eşidəcəyimi bildiyim bu tiriadadan nədənsə bərk əsəbiləşdim. Əslində hamısı bu minusovkanı çaldırır, görünür bezmişəm artıq.
— Bağışlayın, sizin ölkə Rusiya ilə müharibə vəziyyətindədir? — sualını verdim.
Qadın eynəyinin arxasından ağıllı gözlərini bərəldib, “yəni bu qədər tupoysan, məllim?” ifadəsi ilə:
— Əlbəttə, bilmirdiniz ki? 5 ildir müharibə gedir orada!
— Yaxşı, əgər müharibə gedirsə, o zaman necə olur ki, ölkənizin səfirliyi Moskvada gurhagur işləyir? Qatarlarınız tıqqatıq Rusiyaya gedir, uçaqlarınız uçur, ticari əlaqələriniz qaz vurub qazan doldurur, keçmiş prezidentiniz, “şokolad kralı” isə Moskvadakı biznesini bir an da bağlamadı həmin müharibə gedə-gedə?
Gözləri hədəqəsindən çıxan qadın az qala iniltili səs çıxardı
— Mən deyə bilmərəm… elə də deyil…
— Necə deyil? Bəlkə bu 5 ildə ölkələr arasında viza tətbiq edilib heç olmazsa? Yox? Rusiya ilə diplomatik münasibətlər ümumiyyətlə pozulubmu?
— … yoox… yox, mən hesab etmirəm ki, bu yaxşı iş olardı, pozmaq…
— Bəs o zaman camaat nədən sizə görə münasibətlərini pozmalıdır onlarla? O halda ki, siz özünüz işğalçı ilə ticari əlaqələrinizi belə pozmursunuz, onda almanlar niyə sanksiya tətbiq edib zərərə düşməlidir? Yoxsa sizə borcları var, necə düşünürsünüz?
Qadın artıq mənə nifrət edirdi.
— Mən deyə bilmərəm, amma bunlar doğru deyil.
— Necə doğru deyil? Bizim Ermənistanla heç bir münasibətimiz yoxdur, biz işğala 30 il bundan öncə məruz qalmışıq, amma o zaman kimsə bizim tərəfimizə olmamışdı, hamı onlara tərəf idi, sizisə konfliktin lap əvvəlindən az qala bütün dünya dəstəkləyirdi, özü də birmənalı. Almanlar sizə görə ruslara sanksiya da tətbiq edib, Avropa da maksimal yardım edib, daha nə etməlidirlər ki? Yerinizə vuruşmalıdırlar bəlkə, necə düşünürsünüz?
Bütün münasibət artıq pozulmuşdu, amma söhbəti başa vurmaq gərək idi:
— Yaxşı bu Z. ki, var, bilirəm bəyənmirsiniz və ona prezident də demirsiniz, onu ki, xalq seçib, özü də açıq, demokratik, ədalətli və tam şəffaf seçkilərdə? Yox? Bəlkə haqsızam? Bunu istəmirdiniz bəs, seçki necə olur daha? Prezident deyil, kimdir o belə olan halda?
Sifətində dərin nifrət ifadəsi, gözləri od saçan qadın əsəbi şəkildə, hirsindən titrək barmaqlarında tutduğu siqareti sümürürdü. Əlbəttə, bəs necə, axı ona gərək idi ki, yanında sazı alıb əvvəl bir kon Putini-rusları yamanlasınlar, üstündən də Ukraynanın bəlalarında bütün dünyanın günahkar olduğunu desinlər, felin lazım formasına keçib desinlər ki, elə olsaydı belə olardı, bla-bla-bla. Öz gözlərindəki eşşək zırpılığında tiri isə görmək çətin və məşəqqətli işdir, öyrəncəli də deyillər.
Yadıma Yevda Abramovun bir zamanlar müsahibəsində müxalifət haqda dediyi dəxlisiz sözlər düşdü: “Biz hansı havanı çalmalıyıq ki, bunlar oynaya bilsin?”
Gülmək tutmuşdu artıq məni, lakin hər şeyi sona yetirmək lazımdır, onsuz da bu sözlərdən sonra daha heç bir münasibət ola bilməzdi:
— Qısası, mənim fikrimi bilmək istəyirsinizsə, Ukrayna ümumiyyətlə fail state-dır. Əlbəttə Azərbaycan ona dəstək verəcək, çünki ikimiz də təcavüzlə üzləşmişik, amma reallıq belədir.
Kefi tamam pozulmuş xanımla ağızucu sağollaşıb ayrıldıq, əlbəttə ki, bunları eşidəcəyini gözləmirdi. Sağollaşanda dedim ki, inciməsin, felin Konjuktiv II formasından artıq zəhləm gedir.
Rədd eləyin felin bu lazım formasını, reallığa gəlin.
