Fevralın 24-ü, Rusiya hücuma başladıqdan sonra ukraynalıların ən çox sığındığı qonşu ölkə Polşa oldu. Müharibədən qabaq da ukrayna vətəndaşlarının işləmək və oxumaq üçün üz tutduqları ölkə olması, digər qonşulardan fərqli olaraq buraya sığınanların çoxunun yaşayış yeri tapmaq problemi ilə üzləşməməsi Polşaya qaçqın axınına təkan verdi. Bir aydan qısa müddət ərzində 1 mln. 600 mindən çox ukraynalı ölkəyə daxil oldu. Baxmayaraq ki, Polşa cəmiyyətində etnik slavyan qardaşlığı qabardılmır və, ümumiyyətlə, ukraynalılara münasibətdə də yekdillik yoxdur, məhz düşmənin Rusiya olması cəmiyyəti bir mövqedə qərar tutmağa vadar etdi.
Ukrayna ilə sərhəddə, ən işləyi Medika olmaqla qurulan 27-qəbul məntəqəsinə yardımlar yağdı, ölkənin dörd bir yanından qaçqınlara öz evində sığınacaq vermək istəyən insanlar sərhəd məntəqələrinə toplaşdı. Qaçqınları qəbula başladıqdan sonra – martın 3-də Polşanın Market və Sosial Araşdırmalar İnstitutunun açıqladığı sorğu nəticələri hələ də əhalinin 90%-dən artığının ukraynalıların ölkəyə buraxılmasına müsbət yanaşdığını, yarıdan çoxunun isə şəxsən köməklik göstərməyə razı olduğunu göstərirdi. Ancaq, elə ilk həftədən həm dövlət dəstəyi, həm də vətəndaşlardan gələn köməklər qaçqınların ehtiyaclarını qarşılamaqda aciz qaldı. Ölkə boyu, paytaxt da daxil olmaqla, dəmiryolu və avtovağzallar, aeroportlar, parklar, stadionlar qaçqınların yeni yaşayış sahəsinə, rus dili isə buralarda ən işlək dilə çevrildi. Aktivistlər, hökuməti ukraynalıları sığınacaqla təmin etməməkdə, hökümət isə qaçqınları mərkəzdən uzaq yerlərə köçməyə razı olmamaqda ittiham etməyə başladı.
Qeyri-hökümət təşkilatlarının səyləri ilə yaradılan könüllü qruplarının bir çox qaçqınları onlara evlərində sığınacaq vermək istəyən şəxslərlə əlaqələndirməsinə, bəzi otel və istirahət mərkəzlərinin də müvəqqəti yaşayış üçün qapılarını açmasına baxmayaraq, dövlətin qaçqın düşərgəsi salmaması nəticəsində əsasən uşaqlar və qadınlardan ibarət olan ukraynalı qaçqınları hələ də parklarda, vağzallarda, isinmək üçün girdikləri ticarət mərkəzlərində yükləri ilə görmək normal hala çevrilib.
Hökümət qaçqınlarla bağlı qəbul etdiyi son qanunda da düşərgələr açılmasını nəzərdə tutmur. Bunun yerinə evində ukraynalılara sığınacaq verən vətəndaşlara aylıq 1200zl(475azn.) ödəniş etməklə, könüllü sayını artırmağa çalışır. Verilən məbləğ paytaxtda, mərkəzi yerlərdə otaq kirayəsi üçün normal qiymət olsa da, digər şəhərlərdəki qiymətlərdən hardasa iki dəfə artıqdır. Bundan əlavə, Prezident Dudanın 12-martda imzaladığı yeni qərar ilə Ukrayna vətəndaşları, seçki istisna olmaqla, ölkə daxilində Polşa vətəndaşları ilə eyni imtiyazlara malik oldular və hər uşaq üçün 500zl.(200 azn.) onlara da ödənəcək.
Qərarın elan olunmasının ardından yardımlardan yararlanmaq üçün sənədlərini qaydaya salmağa çalışan ukraynalılar daha bir xoş olmayan surprizlə qarşılaşmalı olurlar. Foto studiolar və print mərkəzləri eyni xidmət üçün ukraynalılardan – daha doğrusu rus dilində danışan bütün xaricilərdən normal qiymətlərdən daha artığını tələb edirlər.
Yeni qəbul olunan qanunlar ukraynalıların tezliklə maddi vəziyyətlərini stabilləşdirməyinə imkan verir. Ancaq çoxluqla qadın və uşaqlardan ibarət qaçqınların bu müddət ərzində könüllülərin evlərində yaşaması onları təhlükə ilə üz-üzə qoyur. Hələ bir aydan az vaxt keçməsinə baxmayaraq artıq bir könüllü, evində sığınacaq verdiyi 19-yaşlı qadına təcavüz etdiyi üçün həbs edilib, bir neçə təcavüz cəhdinin qarşısının alındığı da qeyri-hökümət təşkilatları tərəfindən bildirilib.
Dövlət tənqidlərə qarşı heç bir ciddi arqument irəli sürmür. Aktivistlər isə hökümətin israrla qaçqınları sığınacaqla təmin etməməsinin səbəbini ukraynalıların ilk günlərdə olduğu kimi qərb ölkələrinə keçəcəyini güman etməsində görür.
Ən ağır şəraitdəki qaçqınlar isə Ukrayna vətəndaşı olmayan, ölkə səfirliklərinin passivliyi nəticəsində vaxtında təxliyyə edilməyən, əsasən Suriya, Tacikistan, Özbəkistan, Pakistan, Hindistan və Afrikadan olanlardır. Bunlar arasında digərlərlərinin əziyyəti Polşa daxilində Ukrayna vətəndaşlarına göstərilən yardımlardan yararlana bilməmək və könüllülər ukraynalılara sığınacaq verməyi üstün tutduğu üçün vağzallarda daha uzun müddət gecələməyə məcbur qalmaq ilə kifayətlənsə də, Afrika və Hindistan mənşəli qaçqınlar həm Ukrayna, həm də Polşada daha ağır diskriminasiyaya məruz qalırlar.
Qaradərili və hindistanlı tələbələrə qarşı ayrı-seçkiliklə bağlı xəbərlər hələ onlar sərhədi keçməmiş, sosial şəbəkələr vasitəsi ilə yayıldı. Bunlar arasında ən çox diqqət çəkən tələbələrin xüsusi formalı işçilər tərəfindən nəqliyyatdan atılmasını əks etdirən video idi. İlk olaraq polyak işçilərin hərəkəti kimi məşhurlaşan videoya görə açıqlama tələb edən ancaq həmvətənləri, kiçik aktivist qrupu və jurnalistlər oldu. Əksəriyyət isə bu xəbərin qabardılmasını Rusiya dəyirmanına su tökmək kimi başa düşürdü. Polşa tərəfi onları nəqliyyatdan atanların Ukrayna sərhəd xidməti işçiləri olduğunu bildirdilər. Sərhədi keçən tələbələr də nəqliyyatlara hər on ukraynalıya bir qaradərili olmaqla buraxıldıqlarını iddia edirdilər. Qəbul məntəqələrinə çatan Cənubi Asiya və Afrika mənşəli qaçqınların bədənlərində şiddət izləri də aydın görünürdü.
Polşada da sağçı Konfederasiya partiyası və xuliqanlıqları ilə məşhurlaşmış futbol azarkeşləri qrupları sosial şəbəkələrdə ukraynalı olmayan qaçqınlara qarşı şiddət çağırışlarına başladılar. Sağçılar, seksist polyak cəmiyyətini asanlıqla ayaqlandırmaq üçün saxta qadın profilləri ilə qısnamaya məruz qalmaları haqda paylaşımlar edir, başqa tarix və hadisələrə aid videoları yeni kimi paylaşırdılar. Həm qaçqınlar tərəfindən, həm də qaçqınlara qarşı şiddət iddiaları rəsmi olaraq yalanlansa da, qaçqınlara qarşı şiddətin doğruluğuna sübut ola biləcək ilk video çox keçməmiş yerli jurnalist tərəfindən sosial mediada paylaşıldı. Video, sərhədə yaxın Peremışl şəhərində “Humanity First” beynəlxalq xeyriyyə təşkilatının Almaniya şöbəsinin Cənubi Asiya mənşəli işçilərinə qarşı hücumu və onların hücumdan sonra hadisə ilə bağlı təsvirlərini özündə əks etdirirdi. Bu hadisədən sonra yerli polis başqa qaçqınlardan da oxşar şikayətlər qəbul edildiyini etiraf etdi.
Baxmayaraq ki, qaradərili və asiyalılardan fərqli olaraq ukraynalılara qarşı özlərini hələ ki, açıq şəkildə göstərə bilmirlər, sağçıların onların qaçqın olaraq qəbul edilməsinə də münasibəti birmənalı deyil və sağçı Konfederasiya, ukraynalılara imtiyazlar verilməsi haqda qanuna qarşı çıxan tək partiyadır.
Sağçılar, qaçqınların ucbatından yerlilər arasında işsizliyin artacağını iddia etsə də, qaçqınların Polşaya işçi kimi xeyirinin ziyandan daha artıq olacağı gözlənilir. 2014-cü ildən – Ukraynada gərginlik artmağa, Polşa isə daha çox gəlir qazanmaq üçün xarici ölkələrə üz tutan vətəndaşlarının boşluğunu miqrant işçilərlə doldurmağa başlayandan bəri, ukraynalılar hər il ölkəyə qəbul olunan miqrantlar siyahısında ilk yerləri tutublar. Aqrar, tikinti, dayəlik, xadiməlik, sürücülük və digər xidmət sahələrində daha çox rast gəlinsə də, həkimlik, müəllimlik kimi peşələrdə də onları görmək mümkündür. Dil problemi yaşamırlar, yerli işçilərdən daha uzun müddət və daha az maaşa işləyirlər. Polşanın isə artıq illərdir ki sağlamlıq sektorunda işçi problemi var, həkimlər də digər sahələrdə olduğu kimi işləmək üçün qərbə üstünlük verir. Nəticədə, əhali həkim qəbuluna düşmək üçün aylarla növbə gözləməli olur, ancaq ölkədə qalan həkimlərin müalicəsinə də etibar etmir.. Bu səbəblərdən Polşa höküməti də tibb təhsilli qaçqınlar üçün işə müraciət prosesini sadələşdirmək haqda qərar qəbul edib. Artıq ukraynalı tibb işçilərinin öz diplomlarını təsdiqlətmək üçün Polşada imtahan verməyə ehtiyacları olmayacaq.
Aygün Nağıyeva (Polşa)
