Keçmişin sakrallığı haqqında nağıl

Bu yaxınlarda bir ailə ilə tanış oldum. Uşaqlarından xeyli gileyləndilər. Uşaqlar milli nağıllara maraq göstərmirlər. Xarici ölkələrin cizgi filmlərinə baxırlar. Onların ötürdüyü informasiya uşaqları bizim sözümüzdən çıxmağa öyrəşdirir. Onlarda evdə valideyn uşağa iş gördürə bilmir. Ancaq texnologiya ilə böyüyürlər. Niyə “tıq-tıq xanım”a baxmırlar, Məlikməmməd nağılına maraq göstərmirlər?!

1960-cı illərdə Amerikada “Hanna-Berbara” şirkətinin təqdim etdiyi bir cizgi filmi yayımlanıb. “The jetsons” cizgi filmində gələcəkdə texnologiyanın nə qədər irəli gedəcəyi təsvir olunub deyə uşaqlar üçün çox çəkici olub. O dövrlər bu daha böyük maraqla qarşılanıb. Elə indi də maraqla izlənilən bir cizgi filmidir. Belə bədii ədəbiyyat nümunələri də xeyli çoxdur. Təsəvvür edin indi ailələr oturub ağlaşır ki, uşaqları niyə belə cizgi filmləri ilə pozurlar. Niyə uşaqlar aşıq-aşıq, qaç-qovdu, bənövşə-bənövşə falan oynamırlar? Guya bunları oynamırlar deyə uşaqların beyni inkişaf etmir.

Əlbəttə, uşaqların canlı təbiətlə əlaqəsi kəsilməməlidir. Bu mümkün də deyil. Amma keçmiş üçün darıxan kütlənin dərdi bu deyil. Məsələ tamam başqa cürdür.

Yəqin ki, Azərbaycanda ən təhlükəli adamların bir qismi də keçmiş üçün darıxanlardır. Telekanallar haqqında yazmağa artıq utanıram. Bu həm çox mənasız, həm də bayağı görünür. Nə etmək olar, bəzi həqiqətləri dilə gətirmək üçün bir-iki cümlə də olsa nəsə yazmağa ehtiyac var.

Gün ərzində ən azı beş-altı dəfə telekanalların hər birində kimsə keçmiş üçün bərk darıxır. Bu keçmiş üçün darıxmağın mənasızlığını izah etmək mümkün deyil. Eyni zamanda televizorun qarşısında oturanlar da darıxırlar.  Ümumiyyətlə hər yerdə qarşılaşa bilərsiniz. Mütləq bir nəfər dərin nəfəs alıb, kədərlə keçmişdə həyatın belə olmadığı haqqında danışır. Maraqlıdır, belə danışan adamlar adətən anormal fikirlər irəli sürürlər.

Onların indiki həyatda gileyləndikləri şeyləri düşünüb, keçmişlərini xəyalında canlandıranda insanda qəribə təəsurat yaranır. Sanki orada ancaq bıçaqlaşma, dava-dalaş, qan-qaraçılıq var. Zülm var, əzab var. Amma darıxırlar.

Kütlənin müxtəlif inancları olur. O inancların birinə bir zərbə dəyən kimi kütlə özünü itirir.

Məsələn, dünənə qədər nə məktəbdə, nə evdə uşaq psixologiyasına önəm verən olmayıb. Təzə-təzə bir az ayılma hiss olunur. Adətən falçı, çıldaq ilə həll yolu axtarılıb. İl boyu kiminsə balasında kiminsə gözü olub, qarğışı tutub, nəfsi olub. Yoxsa uşaq ,məsələn, niyə durduğu yerdə özünə qapansın?

Amma indi zaman dəyişib. Hər dəqiqə falçıya, çıldağa getmək işə yaramır. Göz dəyib, qarğış olub deyə bilmirlər. Bu necə baş verir bilmirəm, amma əvvəlki kimi alınmır və kütlə bunu tam sinirə bilmir, qəbul etmir. Çatmır onlara.

Texnologiya düşməni kəsiliblər. Keçmişdə belə olmadığını deyirlər. Hər şey bir yana, ən adi paltaryuyan, qabyuyan, ətçəkən, tozsoranı hələ də tam qəbul etməyən adamlar var. Bir də görürsən beş-altı nəfər oturub xalqa izah etmək istəyir ki, qadınları paltaryuyan, qabyuyan, tozsoran, kompyuter yoldan çıxarır. “Ailələr dağılır”. İstəyirlər qadınlar zülm çəkə-çəkə yaşasınlar, amma ən adi ayrılmaq kimi mədəni addım atmasınlar. Hamı birləşib izah etməyə çalışır ki, keçmişdə belə şeylər olmayıb.

Bir evin içində hər gün dava-dalaş olur, kişi qadını döyür. Bu içtimailəşir, məsələ çox vaxt hüquqi müstəvidə öz həllini tapmasa da içtimai qınaqla həlli yolları axtarılır. Qocalı-cavanlı qəfil darıxırlar. Keçmişdə bu belə olmayıb, ailənin sirri ailədə qalıb. Valideyn uşağını döyür, uşaq ya da kənardan kimsə buna etiraz edir. Hətta onların nəinki döymək , heç güldən ağır söz demək haqqının olmadığını deyir. Həmin dəqiqə deyirlər internet uşağı pozub, keçmişdə belə deyildi.

Bəs keçmişdə necə olub? Bu bəzən müəmmalıdır. Bu insanlar iddia edirlər ki, keçmişləri əllərindən alınıb, amma geri qaytarmaq istədikləri keçmişə baxanda bir balaca düşünə bilən adam ən azı utanc hissi keçirir. Biz onsuz da hələ keçmişdə yaşayırıq.