Gözdən yaş axıtmaq maraqlı hadisədir. Sevinc, kədər, qürur, rəhm kimi yüksək emosional vəziyyətlər, çox vaxt göz yaşları ilə müşayiət olunur.
Bəs insan niyə ağlayır? Gözyaşı axıtmaq mövzusunda qadınlarla kişilər niyə fərqlidir? Ağlamağın arxasındakı səbəbləri elmi olaraq necə izah etmək olar? Göz yaşı axıtmağın faydaları nələrdir? Hansı təkamül səbəbləri onu ortaya çıxarmışdır?
Araşdırmalara görə, qadınlar kişilərdən daha çox ağlayır. Psixoloq William Freyin 1982-ci ildə apardığı bir araşdırma, qadınların ayda ortalama 5,3 dəfə, kişilərin isə 1,3 dəfə ağladığını ortaya çıxardı. Qadınların ağlama müddəti təxminən 5-6 dəqiqə davam etdiyi halda kişilərdə bu rəqəm 2-3 dəqiqədir.
Hollandiyanın Tilberg Universitetinin psixoloqu Ad Vingerhoets gözyaşını araşdıran azsaylı elm adamlarındandır. Onun araşdırmaları da ağlamaq mövzusunda qadınlarla kişilər arasında fərq olduğunu və bunun körpəlikdən gəldiyini göstərir.
Uşaqların ağlamasında heç bir cinsiyyət fərqi yoxdur. Bütün körpələr eyni şəkildə ağlayar. Təkamül psixoloqları körpələrin öz valideynlərinin diqqətini çəkmək üçün ağladığını deyirlər.
Bəs onda uşaqlar yeniyetməlik dövrünə keçəndə orqanizmdə nələr baş verir ki, ağlama aktında cinslərarası fərq yaranır?
Araşdırmalar hormonal faktorların ağlamağa meyllilikdə böyük rol oynadığını göstərir. Yeniyetməlik dövrü orqanizmdə cinsi hormonların tüğyan etdiyi dövrdür. Vingerhoetsa görə, kişilərdə ağlamağı məhdudlaşdıran hormon testosterondur. Prostat xərçəngi müalicəsi zamanı testosteron səviyyəsini aşağı salan dərmanları istifadə edən kişilərin daha çox ağladığı qeyd olunur. Ancaq bu insanların xəstəlik səbəbiylə daha həssas olduğunu iddia edənlər də var.
Araşdırmalar göstərir ki, ağlamağa meylin əsas səbəbi ətraf mühitin, fərdin yaşadığı cəmiyyətin adət-ənənələrinin ona göstərdiyi təsirdir. Adətlərində ictimai şəkildə ağlamaq təqdir olunan toplumlarda göz yaşı axıdanların sayı daha çoxdur.
Vingerhoets bundan başqa varlı ölkələrdə insanların daha çox ağladığını da deyir. Bunun səbəbi kimi isə rifahın yüksək olduğu cəmiyyətlərdə insanların öz duyğularını daha açıq ifadə edə bilməsi göstərilir.
İnsan, emosional səbəblərlə ağlayan tək canlıdır – fillərin də yas tutarkən ağladığına dair iddialar sübut edilməyib.
Niyə ağladığımız mövzusunda o qədər də çox araşdırma yoxdur. Yəni istər fiziki ağrı hiss etdiyimiz zaman, istər duyğusal zədələrdən, istərsə də xoşbəxtlikdən olsun niyə ağladığımızı əslində tam olaraq bilmirik. İnsan ictimai bir varlıq olduğuna görə bəlkə də bu daxili duyğu vəziyyətini xaricə vurmağın bir yoludur.
Bəlkə də ağlamaq insanın içini boşaldıb rahatlamasını təmin edir.
Vingerhoet keçən il apardığı son araşdırmasında könüllülərdən duyğusal iki filmdən birini izlədikdən sonra emosional vəziyyətləri barədə anket doldurmağı xahiş eləmişdi. Filmlərdən biri Həyat Gözəldir (Life is Beautiful), digəri isə Hakiko: Bir İtin Hekayəsi (Hachi: a dog’s tale) idi. Filmdən dərhal sonra, 20 dəqiqə sonra və iki saat sonra anketi dolduran könüllülərin baxdıqları filmlər barədə fikirləri fərqli idi. Belə ki, filmləri kövrəlmədən izləyən insanlar emosional vəziyyətlərində heç bir dəyişikliyin baş vermədiyini bildirdikləri halda, göz yaşlarını saxlaya bilməyən respondentlər, özlərini əvvəlkindən daha yaxşı hiss etdiklərini bildirmişdilər.
Yəni ağlamaqla bu insanlar bir növ mənfi emosiyalardan yaxa qurtararaq rahatlaşa bilirlər.
