Erkin Qədirlinin «demokratiyaya hazır olmayan xalq» və «tələsilən yerin olmaması» ilə bağlı fikirlərinə münasibət bildirmək istəyirdim, son yazdığı statusa gözüm sataşdı. Erkin yazır: «Bir yandan başqa ölkələrə qaçmış/köçmüş, heç nəyə təsir edə bilməyən deyingən liberallar…»
Demokratiyaya və tələsmək məsələsinə qayıdacam. Mənə elə gəlir ki, Erkin burada bağışlanmaz ümumiləşdirmə eləyir, abstrakt danışır. «Deyingən liberallar» kimdir? Gəlin mühacirətdəki «hər kəsi» nəzərdən keçirək. Ağlıma ilk gələnləri yazıram:
1 – Klassik müxalifət partiyalarının həqiqi və saxta üzvləri arasında sosial şəbəkələrdə aktiv yaxud passiv deyingənlər var, doğrudur. Erkin bu emiqrantları nəzərdə tutursa, liberallıq bu qrupun harasındadır? Erkin ciddi-ciddi onları liberal hesab edir?
2 – «İctimai sektor»u təmsil edən aktivistlər, qht-çilər, jurnalistlər (Meydan.Tv, Sevinc Osmanqızı, Azərbaycan saatı, AzadlıqRadiosu və s.). Erkinə də məlumdur ki, burada bircə prinsip işləyir – just business nothing personal. Liberallıq şirmadır. Nəzərdə tutulan bu qrupdursa, «liberallar»ı mən dırnaq içinə alardım.
3 – Adına «söyüş müxalifəti» deyilən dəstə. Erkinin bu məxluqatı liberal adlandıra biləcəyindən deyil, sadəcə bizim mühacirətin real tablosu tam alınsın deyə yazıram. Necə deyərlər – Vladivostoktan Lissabonun Sammit şəhərinə qədər olan ərazidə yayılıblar. Babat auditoriya toplayan primatlardır. Birini gördüm, ləqəbi Volk idi. Hind filmlərində pis adamları oynayan, şərti «mister Braqanza»ya yaman oxşayan Volk yarım saat söyürdü, on minlərlə adam ona baxırdı. Peyğəmbərləri Vidadi İsgəndərlidir.
4 – AzLogos ideyası ətrafında birləşmiş; yazan-yazmayan, mühacir olan-olmayan hər kəs. «Azlogos-çu»lar bu gün minlərlədir. Bu ailədə sağçı da, solçu da, real-çı da var. Bizi hansısa ideologiya birləşdirmir ki, qrup maraqlarına xidmət edək. Biz fikrə dəyər veririk, söyləyənin ideologiyasına yox. Bizə doqmalarla, xürafatla və duyğusal gəlmə, nə yazırsan yaz. Əlbəttə, plankanın harada olduğunu nəzərə alaraq. Yəni biz də liberal deyilik. Avropada yaşayan azərbaycanlı intelligensiya – elm, hüquq, maliyyə sahəsinin peşəkarları – hamısı AzLogos-çudur, aralarında sağdan sola – hər kəs var. Qaldı ki, biz nəinki deyinmirik, əksinə deyingənliyi hədəf almışıq. Qısası, bizə nə «deyingənlik» uyğun gəlir, nə də «liberallıq».
Bəs, görəsən kimdir deyingən liberallar?
Görüldüyü kimi, Erkin Qədirlinin özünüifadə tərzi, aforizmlərlə danışması sualların sayını azaltmaq əvəzinə, daha da artırır. Erkin bir azdan koanlarla danışacaq, yazacaq. İki-üç sözdən ibarət qısa frazalar deyəcək, qalanını biz özümüz düşünəcəyik ki, müəllim burda nə demək istədi.
Erkinin statuslarının müzakirə olunması, qıcıq doğurması, bəlkə də sualların sayını artırması yaxşıdır, bütün bunlara müsbət tərəfdən də baxmaq olar. Mən, Erkinin intellektual yorğunluğunu, tənbəlliyini də başa düşürəm. Hər şeyi çeynmək istəmir insan. Sadəcə sənin üçün qısa, konkret və aydın olan şeylər, başqaları üçün elə olmaya bilər. Odur ki, bir-iki cümlə ilə ifadə edib, hər kəsin səni başa düşəcəyini güman etmək, gözləmək daha çox sadəlövhlüyə oxşayır. Erkinin sadəlövhlüyünə isə inanmıram.
İndi gəlirəm demokratiyaya hazır olmaq və tələsməklə bağlı tezislərə. Bunlara qısaca münasibətimi bildirim, yazımı tamamlayım.
2-ci və 3-cü tezislərlə işim yoxdur. Onlar onsuz da sual doğurmur.
«Müxalifətimizin demokratik potensialı çox aşağıdır» və «siyasətçilərin keyfiyyəti seçicilərin keyfiyyətinə düz mütənasibdir». Üzr istəyirəm, sadəcə banal həqiqətin təkrarı. Əsas müzakirələr 1-ci və 4-cü tezis ətrafında gedir. «Cəmiyyətimiz demokratiyaya hazır deyil (hazırlaşmaq, təcrübə toplamaq lazımdır)» və artıq xeyli məşhurlaşmış «Tələsən yerimiz yoxdur».
«Cəmiyyətimiz demokratiyaya hazır deyil»i, şəxsən mən bu cür başa düşürəm: «Hazırda elə vəziyyətdir ki, tam azad rəqabət ortamında, kimi gəldi qeydiyyata almaqla, televiziyalara və seçicilərlə canlı görüşə buraxmaqla, istənilən dələduz populistin seçilməsinə şərait yaratmaq olar. Duyğusal xalqdır, çənədən güclü, ən aşağı zövqlərə xitab edən adama məmnuniyyətlə səs verər. Bu da faciələrə səbəb ola bilər. Qərəz bu xalqa hələlik seçib-seçilmək hüququ tanımaq olmaz. Azərbaycanlıların mədəniyyət problemi var…»
Səmimi olmaq lazımdır. Erkin bunları demək istəyirsə, onunla razılaşmaqdan başqa çarəm qalmır.
«Tələsən yerimiz yoxdur». Çox qıcıq doğuran ifadədir. Məncə, problem ifadənin yarımçıqlığındadır. Tələsən yerimiz yoxdursa, bəs yaxşı nə edək? Sonra? Erkinin bu suallara özü üçün əlbəttə cavabı var. Bu cavab funksional olan, yaxud funksional olduğuna inanan fərdlərə də məlumdur. Tələsən yerin oldu-olmadı, hər kəs öz işini görməlidir. Sən öz işini görürsənsə, ictimai faydan varsa, tələsib-tələsməmək barədə də düşünməyəcəksən. Sənin üçün proses vacibdir.
Mühacir olsun olmasın – azərbaycanlıların funksional olmaqla bağlı problemləri var. Duyğusaldırlar, darıxırlar, kövrəkdirlər.
Azərbaycanda çox dərin savadsız kütlə var və nə yazıq ki, internetdən istifadə edir.
İternetin bu qədər əlçatan olması, həm də problemdir. Yəqin, Erkinin özü də AzTop, Day.az forumlarının xiffətini çəkir. İnternetin hər kəs üçün əlçatımlı olmadığı 2000-lərin əvvəlləri sosial şəbəkə rolunu oynayan forumlarda əsasən intelligensiya toplaşmışdı və səviyyə çox yüksək idi. Bu gün elə deyil. Bu gün, hər kəsin fikri var.
Azərbaycanlılar, öz fikirlərini bildirmək haqlarını, sənin onlara mütləq qulaq asmaq, onları mütləq eşitmək məcburiyyətindən ayrı təsəvvür etmirlər.
Fikir bildirmək bu gün ən asan şey olub.
Və heç vaxt fikir, bu qədər ucuz olmamışdı.
