Mərkəzi Banka 218 milyon avroluq yeni bina tikilir xəbəri də hər zamanki kimi reallıq dərk olunmadığında göstərilən reaksiyalara səbəb oldu. Lağlağı, qorxu, həyəcan, hay-küy və əlaqəsiz söz-söhbət. “Mərkəzi Bankın bu binaya ehtiyacı yoxdur”, “bu pula Qarabağda bərpa işləri görmək olar”, “xaricdə nə qədər tələbə oxutmaq olar” bənzəri <100 IQ ifadələri illərdir Azərbaycanın ictimai sferasında dominant iqtisadi, siyasi və s. analizlərə çevrilmişdir.
Bu cür ifadələr özlüyündə düz ola bilər, amma məsələnin mahiyyəti, arxadakı reallıq barədə heç nə demir. Analiz səni həqiqətə yaxınlaşdırmalı, görüntünü dumanlaşdıran pərdəni aralamalıdır. 10 min il əvvəlki qəbilənin ərazisinə çoxlu yağış yağır və onlar da yağışı illərlə bu cür analiz edirlər; “bizim ərazinin bu qədər yağışa ehtiyacı yoxdur, bu yağış bərabər paylansa daha geniş ərazilərdən məhsul götürmək olar”. Mülahizələr düzgündür, amma zəka və yaradıcılıq əsəri deyil, yağışın necə əmələ gəlməsi, səbəbləri haqqında heç nə demir.
Doğrudur, optimal istifadə olunsa Mərkəzi Bankın baş ofis işçiləri üçün indikindən 2 dəfə artıq olsa belə, hazırki bina yetərlidir. Bir də, 28 Maydakı ofisi qoyub tozlu-küləkli, təbiətsiz və maraqsız prospektdə ağıllı adam işləmək istəməz.
Bina məsələsi Mərkəzi Bankın iradəsi ilə baş tutmuş məsələ deyil.
Belə bir qüllənin tikilməsi Mərkəzi Bankdan daha çox SOCAR-ın ethiyacından irəli gəlir. Layihənin icraçısı Tekfenin 50 faizini almış və onunla dərin əlaqələri olan SOCAR-ın maliyyə vəziyyəti belə anlaşılır ki, yaxşı deyil, borcları çoxdur və bu cür layihə ilə SOCAR-ın sağlamlaşdırılmasına çalışılır. Yaxınlarda baş tutmuş benzin və dizel qiymətinin də qalxma səbəbi sadəcə SOCAR-dır. Ola bilsin SOCAR özəlləşdirilsin (həm də ümid edək) amma olmaya da bilər. Elman Rüstəmov da MB-dan getməmiş çoxdan ortada olan bu bina söhbətini də yekunlaşdırmaq lazım idi. Mərkəzi Banka yeni bina tikilir söhbətlərini mən orada işlədiyim 2013-cü ildə eşitmişdim. Ümumi səbəb budur ki, şəhərsalmanın predmeti kimi ofis göydələnləri H.Əliyev prospektinə toplanır. Konkret səbəb budur ki, SOCAR Mərkəzi Bankdan aldığı krediti bina tikməklə bağlamaq istəyirdi. Praktikada bu, çox olur, aldığın borcu işinlə bağlayırsan. Mərkəzi Bank da neftlə işləmir ki, ona borcun müqabilində neft verəsən.
İndi isə bu qənaətin əmələ gəlməsinə səbəb olan xəbərləri burada paylaşıram. Detalçılar özləri üçün maraqlı mövzular çıxara bilərlər.
Tekfen İnşaatın alınması – 2008
“Tekfen Holding CEO-su Erhan Öner, “Tekfen İnşaat-ın yüzde 50-sini Azerbaycan devlet şirketi SOCAR-ın almasıyla birlikte bize önümüzdeki 10 yılda 37 milyar dolara kadar ulaşabilecek projeleri üstlenme kapısı açıldı” dedi.” (2008, hurriyet.com.tr)
Mərkəzi Bankdan Borc – 2009
“Mərkəzi Bank 2009-cu ildə qlobal maliyyə böhranının tüğyan etdiyi vaxtlarda SOCAR-a müxtəlif layihələrin həyata keçirilməsi üçün 7 illiyə 750 milyon manat kredit ayırmışdı. Həmin kreditin 450 milyon manatı şirkətin xarici borc öhdəliklərinin yerinə yetirilməsinə yönəldilib.” (virtualaz.org 2014)
Sonradan bu borc təbii ki, yeni borclarla bağlandı və ən sonda dövlət tərəfindən ödəndi.
SOCAR Borclarının dövlət tərəfindən ödənməsi – 2017, 2018
“Bakı/10.24.18/Turan: Nazirlər Kabineti sentyabrın 13-də 626 nömrəli sərəncam imzalayıb. Sənədə əsasən, SOCAR-ın dövlət büdcəsinə 675,4 milyon manat (təxminən 400 milyon ABŞ dolları) məbləğində borcları ləğv edilib. Bu məsələ ilə bağlı təklif SOCAR rəhbərliyindən gəlib.
Borc şirkətin 2014-cü ildə Mərkəzi Bankdan (472 milyon 870,7 min manat), 2015-2016-cı illərdə isə Beynəlxalq Bankdan alınan (1 milyard 291,5 milyon manat və 198 milyon manat) kreditləri nəticəsində yaranıb.”
“2017-ci ilin yanvarında Nazirlər Kabinetinin 1s saylı sərəncamına əsasən, hökumət SOCAR-ın Mərkəzi Bank və ABB-yə 645,4 milyon manat məbləğində əsas borclarını dövlət büdcəsindən ödəyib. Bu borcu tələb etmək hüququ Maliyyə Nazirliyinin şəxsində dövlətə verilib.”
SOCAR istiqrazları – 2016
“SOCAR İstiqrazları, Azərbaycanın en böyük beynəlxalq şirkəti olan SOCAR tərəfindən 2016-cı ildə dollarda buraxılmış qiymətli kağızdır.
Nominal qiyməti 1000 (min) ABŞ dolları olan SOCAR İstiqrazları vətəndaşlara maliyyə alətləri bazarında tamamilə yeni alternativ yatırım imkanı yaratmaqla, bazarda indiyədək olmayan sərfəli şərtlərlə – 100 milyon dollar həcmində, illik 5% gəlirliliklə, 5 illik müddətə buraxılıb.” (http://SOCARistiqraz.az/)
SOCAR 2021-ci ildə 100 mln dollar dəyərində istiqraz borcu ödəməlidir.
Mərkəzi Bank tender elanı – 27 fevral 2020-ci il
“Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı Bakı şəhəri, Nizami rayonu, Heydər Əliyev Prospekti, 109 ünvanda yerləşən “Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankının yeni inzibati binası”nın detallı layihələndirmə işləri (o cümlədən, tikinti icazəsinin planlaşdırılması) və tikintisi (bundan sonra “Layihə” adlandırılacaq) üçün potensial şirkətləri təklif verməyə dəvət edir.”
“Müqavilənin bağlanması: 01 iyun 2020-ci il“
(https://www.cbar.az/press-release-2497/tender-announcement)
Tender qərarı pandemiyadan əvvəl verilmişdi. Müqavilə isə iyunda yekunlaşmalı idi. İctimaiyyətə açıqlanması indi lazım bilinib.
Qısaca, H. Əliyev prospektində əzəmətli ofis qüllələrin olması şəhərin mənzərəsi üçün vacib hesab olunub. Bu həm də sərfəli inşaat mexanizmidir. Durğun iqtisadiyyata faydaları da var. Bu mexanizm bəzən əndazəni aşaraq ehtiyac olmayan binaların tikilməsinə də səbəb olur. Digər məsələ budur ki, SOCAR, Neft Fondu, Azərsu, Vergilər nazirliyinə aid olan bu binalar iqtisadiyyatda dövlət hegemonluğunu rəqəmlərə baxmadan göstərir.
