Azərbaycan Tarixi X
Bu günlərdə köhnə dostlarımdan biri ilə görüşdüm. Çoxdandır görüşməyə imkan tapmırdıq. Danışıb bölüşəcəyimiz xeyli fikir yığılıb qalmışdı. Təsadüfdən həmin gün hər ikimizin də sağlamlığında narahatlıq yaranmışdı. Onun möhkəm baş ağrıları, mənim isə yüksək hərarətim var idi. Rahatsızlıqdanmı ya nədənsə iki saatdan artıq çəkən görüşümüzdə, söhbətimiz ürəyimizcə alınmadı. Hətta fikir mübadiləsi vaxtı bir neçə aralıqda üç-dörd dəfə pauza da yarandı. Bu bizim üçün nadir, görülməmiş hadisələrdən idi. Bəlkə də bu, ikimizin də naxoş olmasından qaynaqlanırdı. Düzü əvvəl belə düşündüm, sonra isə anladım ki, onunla olan münasibətimiz artıq əvvəlki kimi deyil. Köhnə enerji bu dəfə özünü çox solğun şəkildə göstərirdi. Həyatda belə şeylər olur. Nə isə. Ortaq tanışlarımız, doğmalarımız, ümumi mövzularımız haqda söhbət etdik. Bir də ən xoşladığımız mövzu barədə, yəni, ədəbiyyat haqda danışdıq və mübahisələr etdik.
Köhnə dostum yazıçıdır, özü də illərdir ədəbiyyatın, ədəbiyyatçıların içindədir. O, ölkədəki ədəbi mühitin içində olan şəxslərin daxili keyfiyyətlərinin aşağı olmasından gileyləndi. Ədəbiyyatçılarımızın çoxunun səmimi olmadığını vurğuladı. Onların diqqət aclığından əziyyət çəkdiyini və bunun üçün çoxlu enerji sərf etdiklərini bildirdi. Əslində, onun bu gileylənməsi təkcə ədəbiyyatçılara aid deyildi. O, ümumi olaraq insanlarımızın nadanlığından, vicdansızlığından və narsistliyindən şikayətlənirdi.
Onu dinlədikdən sonra belə dedim:
“Səncə insanlar əvvəlki zamanlarda bundan daha yaxşı olublar?!”
O, “bilmirəm” dedi.
Ardınca bunları əlavə etdim: “Hazırda dünyada davam etməkdə olan 28 müharibə var. Bunların bir qismi vətəndaş, digər qismi isə ölkələr arasında olan müharibələrdir. Təsəvvür elə, hər 102 saniyədən bir müharibənin təsiri ilə dünyada bir şəxs həyatını itirir. İnsanın içində çox yırtıcı, qəddar istəklər var. Bizim təbiətimiz çox müdhiş, qarışıq, həm də özü-özlüyündə təhlükəlidir. Ədəbiyyat və sənət isə məhz ona görə var ki, təbiətimizdəki həmin yırtıcı hissləri zərərsizləşdirsin. Ədəbiyyat bizi ibtidai təfəkkürdən, ali təfəkkürə doğru itələyən xəyali nəqliyyat növüdür. İnsan ali duyğulara varmaq üçün xeyli yol qət etməli, zəhmət çəkib, bu yolda çoxlu enerji sərf etməli olur. Sənin ətrafındakı ədəbiyyatçılar isə hələ nə yaxşı ki, oxuyur və yazırlar. Bəlkə də onlar kitabdan uzaq olsaydılar daha betər şəxslər olardılar.”
Dostum yenə dil-boğaza qoymadı və “insanlar belə olmamalıdır” söylədi. Onda ona çox sevdiyim “The American History X” filmində deyilən sualı verdim:
“Sən nəsə edirsən ki, həyat daha yaxşı olsun?”
Dostumun bu suala nə cavab verdiyini burda tirajlamayacağam. İndi bunun elə bir əhəmiyyəti yoxdur. Bir də ki, həmin an iki naxoş insanın dialoqundan xeyli fikir yazdım bura. Gərək bağışlayasınız.
“The American History X” filmindəki o sual elə-belədən meydana çıxmadı. Orda da iki köhnə tanış uzun müddətdən sonra görüşürlər. Onların görüşü həbsxanada baş tutur. İki qaradərilini öldürən neonasist Derek Vinyard onu ziyarətə gələn köhnə tarix müəllimi Bob Suini ilə görüşür. Bobun özü də qaradərilidir və Derekin ən pis vəziyyətində, onun heç gözləmədiyi məqamda yanına gəlir (bu, kinonun ən maraqlı yerlərindən biridir, ona görə detalları bölüşməyəcəyəm ki, izləmək istəyənlərin həvəsi qaçmasın).
Ancaq film haqda çox qısa ümumi məlumat paylaşıram. “Spoiler”lik eləmirəm, narahat olmayın. Film ABŞ-da yaşayan neonasist ideyalarının daşıyıcısı olan iki qardaşın həyatından bəhs edir. İrqçililiklə bağlı çoxlu filmə baxmışam. Bu film isə ssenari və verdiyi mesajlar cəhətdən fərqli və daha təsirlidir. Dram janrında olan film rejissor Toni Keyinin həm kinorejissor, həm də ssenarist kimi debütüdür. Baş rolun ifaçısı Edvard Nortonun mahir ifasına söz ola bilməz. O, hətta bu roluna görə “ən yaxşı aktyor” nominasiyası üzrə Oskar mükafatına da namizəd olmuşdur. Maraqlı film axtarışında olanlar fürsəti əldən verməsinlər.
Bu günlərdə facebookda aktyor Hikmət Rəhimovun bir postuna rast gəldim. Adam dostluğumda yoxdur, sadəcə filmlər barədə olan səhifə onun postunu tirajlamışdı. Hikmət “1 manatlıq” taksi sürücüsünün hansısa qadına haqsızlıq etdiyinin şahidi olmuş və buna görə postun sonunda belə ifadə işlətmişdi: “Allah bizi bağışlamasın, ya da bizə rəhmi gəlsin, Hitler yenidən qayıtsın, yenə də yer üzünü belə “gədə”lərdən “təmizləsin.”
Adətən, facebookda belə şeylərlə qarşılaşanda adamları blok etməklə kifayətlənir və qətiyyən kefimi pozmuram. Ancaq bu dəfə elə olmadı və ictimai şəxşin belə vandal və qeyri-insani fikirləri ictimailəşdirməsi əsəbilərimə toxundu. Ona görə ki, bu postu “like” edənlər arasında yaxın tanışlarım da var idi və onları yuxarı mənəvi dəyərlərə üstünlük verən kəslər kimi tanıyırdım. Həm də Hikmət hiperemosionallıq edib, bəşəriyyətə, ümumi olaraq isə xalqa lənət yağdırmaqla bu cür düşüncə ilə insanlar arasına nifrət toxumları səpmiş oldu. Onsuz da insanlarımız arasında qütbləşmə günü-gündən dərinləşir. Sən də gəl yanan odun üstünə benzin tök, aləmi daha da qızışdır.
Adamlar bir-birini didir, nifrət edirlər. Bizdəki qütbləşmə və toqquşma irqi və milli zəmində deyil. Bizdə elə eyni dillilər, eynirənglilər bir-birini qırır və Azərbaycanın “X” tarixini yaradırlar. Polis qorxusu var deyə hələ silahlı atışmalar çox şükür yoxdur. Ancaq bir balaca “cəsarət” və imkan olsa, o da olar.
İnsan əsəbi, çox emosianal ola bilər, bir anlıq dilindən dünyaya lənət də çıxa bilər. Lakin sənin ictimai yükün, çoxlu izləyicin varsa belə bir postu heç bir halda tirajlamamalısan!
Hətta, Hikmət orda qeyd edir ki, günahkar nə hakimiyyət, nə də rüşvət alan polislərdir. Hər şeyin baiskarı xalq və bizim “korlanmış” genetikamızdır. Bəli, o, genetikamıza görə, bizi Hitler kimisinə rəva görür, bəddua edir.
Xalqı qınamağa, lənətləməyə nə var ki, bu asandan da asandır. İdarəetmə sisteminin xalqla necə məharətlə manipulyasiya etməsindən xəbərsizdir görəsən? Onun arzuladığı Hitler bunu bir zaman, ən unikal şəkildə etmişdi. Almanlar kimi mədəni, alicənab xalq totalitar idarəetmə ilə ən iyrənc aktların törədilməsinə vasitəçilik, azından laqeyd şahidlik etmişdi. Hikmət, yəni ən yaxın tarixdən də xəbərsizdir? Uşaq-qoca demədən milyonlarla insanın diri-diri Zyklon-B qazı ilə, kameralarda öldürülməsinə fərman verən adamı, yenidən necə arzulamaq olar?
İnsanlara qarşı tolerantlıq daxili dəyərləri formalaşdırmaqla yaranır. Nifrət heç bir halda çözüm deyil.
Hikmət və onun postunu bəyənib, tirajlayanlar, imkan tapın “The American History X” filminə baxın. Kim bilir bəlkə belə fikirlərinizə görə utanar və peşman olarsınız…
